Mahabarata, Partawiraya [5]


Paprangan Agêng

Bab IV Kadospundi kêmpaling mêndhung kalihan prahara.

Samangke dumugi babagan kaping kalih saking Sêrat Mahabarata, ing ngriku nyariyosakên tigang lampahan ingkang lajêng dipun namèkakên Sabaparwa.

Jêngandika saèstunipun taksih sami kèngêtan, bilih nalikanipun wana Kandhawa kabêsmi, wontên satunggaling danawa nama Maya ingkang mèh katut kabêsmi. Amargi saking gênging panuwunipun dhatêng Arjuna, dene dipun pitulungi, danawa wau nêdya amalês kasaenanipun Arjuna. Ananging Arjuna botên karsa anampèni, wangsulanipun Arjuna botên adamêl sêriking manahipun danawa wau, sarta kados sacaraning kaprabon. Wêkdal Maya dhêlêg-dhêlêg mirêng wangsulanipun Arjuna, lajêng dipun dhawuhi supados Maya angaturana tandhaning panuwunipun dhatêng Sri Krêsna. Maya matur bilih kêpengin misungsung dhatêng panjênênganipun, Kesawa kèndêl sakêdhap, wêkasan ngandika, prayoginipun Maya ngaturana para undhagi, badhe kadhawuhan ngiyasakakên kadhatonipun Yudhisthira. Maya matur sandika, lajêng dhatêng kitha Indraprastha angukur pasitèn, ingkang badhe kaadêgan kadhaton.

Wêkdal samantên Sri Krêsna kundur dhatêng prajanipun. Suwawi sami angraosakên sakêdhap bêktinipun Sri Krêsna dhatêng para sêpuh. Panjênênganipun wau têtela dewa angejawantah, ewadene nalika pamitan dhatêng Arjuna, mawi mitungkas, supados Arjuna ngaturakên sêmbahipun dhatêng Dèwi Kunthi tuwin para brahmana, sarta taklimipun dhatêng Yudhisthira sarta Bima, amargi kalihipun punika langkung sêpuh tinimbang sariranipun. Wontên ing dêdongengan sanèsipun, kula manggih cêcriyosan, awit saking karsanipun piyambak, Sri Krêsna kêparêng amijiki sampeyanipun para brahmana. Sri Krêsna botên pisan-pisan kêparêng angungasakên manawi suksmanipun sanyata luhur, asarana botên angraosakên dhatêng pangaji-aji. Kosok-wangsulipun, Sri Krêsna têtêp ing kawajiban angaosi dhatêng sintêna ingkang kuwadhaganipun langkung sêpuh saking sariranipun, karsanipun ingkang makatên dadosa tuladaning akathah.

Maya matur dhatêng Pandhawa, bilih piyambakipun mêntas adamêl sêsaji kalihan para danawa wontên ing talaga Windu, angsal sêsotya sakalangkung kathah, punapadene manggih gada satunggal wontên ing talaga wau, gêgadhuhanipun ratuning danawa, sarta thothokipun Hyang Baruna, nama Dewadata. Pangangkahipun gada kaaturakên dhatêng Bima, thothok dhatêng Arjuna, sêsotya nawarêtna kangge waragad anggènipun badhe angêdêgakên kadhaton ing Indraprastha. Mila temboking kadhaton kadamêl saking jêne, makatên ugi gapuranipun, sami kaukir sêsêkaran sakalangkung alus, ing prênahing sêkar tuwin wohipun sami kadèkèkan sêsotya miwah jumêrut, katingal pating pancurat anyandhik ayu. Sêla-sêlaning patamanan kadèkèkan balumbang ingkang tinêpi ing marmêr, tinrètès ing mutyara, sarta kadekekan undhak-undhakan kristal, ing têngahing balumbang katanêman tunjung môncawarna, kaingahan maliwis sarta pêksi toya sanès-sanèsipun. Salêbêtipun kawanwêlas côndra, kadhaton ingkang tanpa timbang adinipun wau sampun paripurna, Pandhawa lajêng adamêl rajasuya [sêsaji adêging karaton] para narendra môncapraja sami kaaturan, bab kapisan punika kacariyos wontên ing parwa punika.

Maharêsi Naradha rawuh, ing nalika para Pandhawa priksa sang maharêsi tumêdhak, enggal sami amapagakên. Anggènipun angurmati sarana tataning kasusilan ingkang kacariyos ing ngriki, inggih punika para Pandhawa sumungkêm ing siti, lajêng tata lênggah. Ing ngriku Rêsi Naradha andangu dhatêng sêsêpuhing Pandhawa sêmu karênan, wigatos badhe anguningani punapa Prabu Yudhisthira sampun anêtêpi wajib ingkang dados jêjibahanipun. Miturut piwulang Hindhu, ratu punika jumênêngipun, ingkang anêtêpakên para dewa. Kuwajibaning nata sakalangkung awrat, sarta kêdah ananggêl sêsanggêmanipun, tumrap pakaryan ingkang botên wontên sampunipun, inggih punika angêgungakên bakti. Bilih ratunipun sae, sadaya ingkang tumrap dhatêng praja miwah têtiyanganipun saèstu prayogi. Têmbe ugi badhe mirêng pangandikanipun Sang Bisma, prakawis kawajibaning narendra. Ing ngriki Maharsi Naradha andangu prakawis punika dhatêng Yudhisthira, punapa Yudhisthira anggènipun anglampahi kawajiban dhatêng agami sampun tinêtêpan, lêrêmipun sampun samêsthining wancinipun, punapa Yudhisthira anggènipun amilih nayaka sampun pratitis, sarta ajêg pamblanjanipun dhatêng wadyabala. Punapa Yudhisthira sampun angayomi lare-lare ingkang tinilar pêjah tiyang sêpuhipun, amargi nglabêti nagari, punapadene dhatêng randhanipun, sarta punapa sampun paring pangayoman.

Mahabarata, Partawiraya [4]


Bab III Anggènipun Para Pandhawa Andon Lêlana Miwah Kalangkunganipun.

Sarêng sampun diwasa, sarta rajaputra wau kawistara bilih sudira ing rananggana, saking kaparêngipun Prabu Dritarastra, Yudhisthira ginadhang badhe kagêntosakên, anggènipun misudha dhatêng Yudhisthira wau mawi sêrat kêkancingan, kados ing ngandhap punika: marga saka kapintêrane, kasabarane,bêcik lan ngêblake atine, sarta marga saka luhure ambêke, mula sun gadhang bakal gumanti.

Botên antawis dangu saking anggènipun winiwaha, Yudhisthira sutanipun Dèwi Kunthi, tansah kaayoman dening utamining pambêkanipun, mila lampah-lampah anggènipun anindakakên pandamêlan sarta titinipun dhatêng kawajiban kados kang rama. Dene para kadang sami marsudi kalangkungan, sarta ngangkah badhe amiyarakên jajahan, ananging kakêndêlanipun para Pandhawa wau anêwahakên sumêlangipun Prabu Dritarastra, ngantos botên sagêd sare, lajêng nêdya anandukakên piawon

Para putranipun Pandhu sami sugih, tiyang isining praja Astina sami sih, sarta angaji-aji, dene para ari sakawan pisan sakalangkung bêkti dhatêng kadangipun sêpuh, ngantos Prabu Dritarastra rumaos, bilih sariranipun punapadene para putranipun sami kasingkur, pramila lajêng animbali satunggaling nayaka nama Kanika, kapundhutan pamrayogi. Minôngka atur wangsulanipun Kanika, nyariyosakên dêdongengan ingkang pratitis sangêt, nanging sakalangkung anggêgirisi. Cariyosipun: ing nguni wontên satunggaling sagawon ajak, manggèn wontên ing wana tatunggilan kalihan mitranipun sakawan: tikus, blacan, gogor tuwin sima. Ing satunggaling dintên sêgawon ajak wau kapengin amôngsa daginging kidang ingkang pinuju lumajêng ing sacêlakipun, mila lajêng sanjang dhatêng tikus, manawi kidang pinuju tilêm lajêng kakrikitana tracakipun, dene manawi sampun rencok lajêng katubruka dening sima. Sasampunipun kalampahan makatên, sadaya lajêng sami badhe adus, sêgawon ajag kapurih têngga bathanging kidang. Kacariyos ingkang rumiyin piyambak wangsulanipun sima, ing ngriku lajêng dipun pakakakên dening sagawon ajak kalihan pratela, manawi têtelanipun ingkang sagêd nangsaya rumiyin dhatêng kidang punika pun tikus, dados sima punika angsalipun têdha saking pitulunganipun tikus. Sima katêtangi piyangkuhipun, mila lajêng kesah prêlu badhe ngupaya mangsan ingkang botên saking pitulunganing liyan. Sapêngkêripun sima, pun tikus dhatêng, sagawon ajag pratela supados lajêng kesah, amargi blacan raosan badhe nêdha dhatêng piyambakipun. Gogor lajêng kesah amargi dipun cariyosi bilih sima ngincim-incim piyambakipun, dene blacan ugi lajêng sumingkir sarêng sagawon ajag pratela manawi piyambakipun mêntas pôncakara kalihan katiganipun wau, sarta sampun manggih unggul. Sasampunipun para mitra sakawan sami kesah sadaya, sagawon ajak sênêng manahipun kalihan môngsa ulaming kidang. Kanika matur: dados para raja, kêdah anyirnakakên mêngsahipun satunggal-satunggal, sarana limpating pambudi pundi ingkang sakintên dados pangapêsaning sadaya mêngsahipun.

Sang Duryudana ugi sakalangkung rêkaos panggalihipun sabên mirêng ucapipun tiyang ing praja Ngastina, mangalêmbana dhatêng Yudhisthira, sarta ngajêng-ajêng jumênêngipun, mila Duryudana marêk ingkang rama, matur manawi makuthaning kaprabon saèstu badhe dhawah têdhakipun Pandhu, bilih sang prabu ngantos kabêsturon. Panyuwunipun: pukulun, para Pandhawa kabucala dhatêng nagari Waranamarta, sarana lampah ingkang rêmit. Manawi pusaraning kaprabon sampun kula cêpêng, Kunthi dalasan anak-anakipun dipun timbalana wangsul, sang prabu botên angsal dhadhakan anggènipun badhe midana dhatêng para Pandhawa, pramila amung lajêng dhawuh dhatêng para Pandhawa supados sami angèstrèni pasamuwaning agami anggènipun angluhurakên dhatêng Sang Hyang Siwah. Sanadyan sajatosipun botên dados manahipun, ananging sakalangkung ajrih, mila para Pandhawa lajêng matur sandika. Duryudana, Karna, Dursasana, sami prasêtya akêkadangan, sarta paring arta dhatêng Purocana, supados Purocana adamêla suyasa ing Waranamarta, nanging kadamêl saking duk kacarub kalihan lak sarta sanès-sanèsipun ingkang gampil murubipun. Pangangkahipun, manawi Kunthi kalihan para putranipun sampun manggèn ing suyasa wau, lajêng nêdya kabêsmi, dados lajêng sami sirna dening latu.

Nalika para Pandhawa badhe pangkat dhatêng Waranamarta, tiyang ing praja Ngastina kathah ingkang sami gondhèli, sarta nglairakên botên narimahipun, dene para rajaputra wau kadhawahan dhatêng ing Waranamarta. Ananging Yudhisthira angèngêtakên bilih sang prabu punika sudarmanipun ingkang sangêt kapundhi-pundhi, gurunipun tuwin ratunipun, mila tiyang-tiyang wau sami narimaa kemawon, sanadyan kados punapa ingkang kêdah linampahan, awit punika kawajibanipun ingkang agêng piyambak. Sadaya sami kadhawahan mantuk dhatêng griyanipun piyambak-piyambak kalihan sênênging manahipun. Nalika para Pandhawa pangkat, Sang Widura dhawah dhatêng Yudhisthira, nanging pangandikanipun sarana basa mleca, supados sampun wontên tiyang mangrêtos. Suraosipun pêpèngêt supados para Pandhawa sampun ngantos sikêp dêdamêl ingkang kadamêl saking waja, dados kalis saking bêbaya latu, sarta manawi adamêl pakuwon, dipun kados êronging sêgawon ajag. Pikajêngipun dipun kathahana kontênipun, sarta anamatna sakathahing margi ing sakiwa têngêning pakuwon, Yudhisthira botên kasamaran dhatêng dhawuhipun Widura, mila ing nalika Purocana ngaturakên pakuwon ingkang sakalangkung asri, ugi lajêng dipun tampèni. Ananging sabên dintên para Pandhawa sami bêbêdhag, wigatos amung badhe amaspadakakên sakathahing margi ing salêbêting wana. Kalihan adhêdhêmitan para Pandhawa dhawah dhatêng tiyang juru mêlik, kintunan saking Widura, supados kamar pasareanipun dipun landhaka ngantos dumugi têngahing wana sacêlaking pakuwon. Continue reading

Mahabarata, Partawiraya [3]


Mahabarata Jilid 2

Satunggaling dintên Prabu Pandhu kasupèn dhatêng soting kidang, angungrum garwa panênggak badhe pinondhong, dêrênging karsanipun botên kenging dipun sayuti, katêmahan lajêng seda. Dèwi Madri kalara-lara anangisi ing sacêlaking layon, Kunthi enggal marêpêki. Garwa kêkalih lajêng rêbatan badhe ngatingalakên kasêtyanipun, labuh palastra tumuntur ing priyanipun, wêkasanipun Madri ingkang mênang, kêdah bela, amargi sedanipun punika piyambakipun ingkang rinangkul, sanalika wau lajêng angèsthi palastra, dene putranipun kêkalih, Kunthi ingkang kajibah anggulawênthah, sarta pangrêngkuhipun Dèwi Kunthi botên beda kalihan para putranipun piyambak, nalika wau kathah para rêsi ingkang sami dhatêng, lajêng angiringakên Kunthi kalihan para putra gangsal dhatêng Astinapura, kapasrahakên dhatêng Dritarastra tuwin Sang Bisma, punapadene ing Astinapura lajêng adamêl sêsaji saupakartining pamiwahan sedanipun Prabu Pandhu.

Anyarêngi lêlampahan ing nginggil, Dritarastra anugrahani dhatêng garwanipun, saking dayaning nugraha, Dèwi Gandari lajêng apêputra satus, kalihan putri satunggal, ingkang pambajêng sinung nama Duryudana, miyosipun nunggil sadintên kalihan Bima. Ing dintên wau kathah cipta sasmitaning piawon kadosta: prahara agêng, griya kabêsmi, sima, andaka, sagawon ajag, tuwin sanès-sanèsipun bangsaning kewan wana ingkang sami kêrah sarta ambaung. Amargi bilih tiyang runtut gêsangipun kalihan kodrat kang asor-asor tamtu bingah, nanging nangis manawi manungsa kataman panandhang. Bayi ingkang nêmbe lair punika tinakdir badhe dados pangrisaking kulawarganipun, nanging Dritarastra botên sagêd kawêdal pêpèngêtipun amargi panjênênganipun sakalangkung sih dhatêng putra, mila tansah kaugung, têmahan adamêl prihatos tuwin kapitunanipun, kasupèn bilih panjênênganipun wau narendra, kawajiban rumêksa ing tiyang sanagari, tuwin minôngka sudarmanipun tiyang ingkang sami wontên ing wêwêngkonipun.

Lairipun Duryudana punika kangge sarananing para dewa, anggènipun badhe anggêlar piwulang luhur dhatêng ing dunya, inggih punika tumrap sawarnining prakawis ingkang sampun winangun dening watakipun ing gêsang ingkang sampun kapêngkêr. Duryudana linangkung karosanipun, kêndêl tuwin limpat dhatêng agami, sarta kathah pambudidayanipun kangge kawajibaning kaprabonipun, ananging panjênênganipun wau sakalangkung murka, pangajêng-ajêngipun: aku bisaa linuwih, aku kapengin dadi ratu, pangarêp-arêpku kabèh iku kawêngkua dening aku. Makatên wau pangajapipun, mila sabên wontên tiyang ingkang angungkuli sariranipun lajêng rumaos sangsara, kabêkta saking hardanipun, makatên punika kalêpatan ingkang sampun linampahan, jalaran Yudhisthira punika langkung sêpuh tinimbang Duryudana, pramila Yudhisthira ingkang katêtêpakên pangran dipati, ewadene Duryudana ugi kaanggêp gadhah warisan kaprabon. Continue reading

Media Berbagi Para Pecinta Wayang

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 1,672 other followers

%d bloggers like this: